I «Mesteren og Margarita» speler musikar Fredrik Saroea djevelen Woland med sjarm, eleganse og komikk.

I «Mesteren og Margarita» speler musikar Fredrik Saroea djevelen Woland med sjarm, eleganse og komikk. | Sebastian Dalseide/Festspillene i Bergen

Djevelen har landa i Bergen

Ein tilsynelatande vanleg vårdag får Moskva, og samstundes Bergen, besøk av djevelen og hans trufaste følgesveinar.

Av Rakeb Erana
Student, skribent og deltakar på kritikarseminar i Fjaler. Frå Sogn og bur i Bergen.


Publisert 07.06.2024
Sist oppdatert 07.06.2024

Denne meldinga er eit samarbeid mellom Unge Stemmer, Tidsskriftet Jaja og Framtida.no etter kritikarseminaret i Fjaler.

Framsyninga av Mesteren og Margarita maktar å teikna tydelege parallellar mellom Moskva på 1930-talet og dagens Bergen. Stykket syner kva folket i desse to byane har til felles, både i det gode og i det vonde.

Den Nationale Scene i samarbeid med Festspillene i Bergen har med seg regissør Simon K. Boberg for denne dramatiseringa av Mesteren og Margarita. Boberg viser med sjølvtryggleik av han kjenner romanen ut og inn, og har med seg eit sterkt ensemble for å realisera visjonen sin.

Motivet i Mesteren og Margarita går føre seg på 1930-talet i Moskva, Sovjetunionen sitt politiske og kulturelle senter.

Ein tilsynelatande vanleg vårdag får Moskva uventa besøk av djevelen og hans trufaste følgesveinar. Dette set byen på hovudet frå første stund, i djevelen sitt møte med ein redaktør og ein poet ved Patriarkdammane.

Samtidig som han og hans følgesveinar herjar på i Moskva, lengtar Margarita etter kjærasten sin, meisteren, som har forsvunne.

Parallelt som handlinga utspelar seg i Moskva på 1930-talet, vert vi teke tilbake til år 33 og vitjar Jesus sine siste dagar saman med Pilatus.

Ein Woland teaterhistoria ikkje kjem til å gløyma

Datarock-vokalist Fredrik Saroea leiar framsyninga som djevelen Woland. Det er vanskeleg å førestilla seg nokon andre enn Saroea som Woland – han har sjarmen, elegansen, vittigheita og komikken Woland er kjend for.

Kostymeansvarleg Silje Benedict Pedersen treffer midt i blinken med styling av Saroea for rolla, slik at han ser prikklik ut som beskrivinga av Woland i boka. Saman med Saroea blir dette ein Woland teaterhistoria ikkje kjem til å gløyma.

Resten av rollebesetninga skin like sterkt. Eirik del Barco Soleglad presenterer demonen Korovjev sjarmerande, audmjukt og humoristisk.

I Jerusalem, der Knut Erik Engemoen speler Jesus og Svein Harry Schöttker-Hauge speler Pilatus, er den ideologiske spenninga mellom dei tydeleg.

Trass i at rollebesetninga berre tel tolv skodespelarar, opplever ein scenen som full og levande.

«Ein kan oppleva kognitiv dissonans når ein høyrer latter frå bergensarar som tar lett på kritikken retta mot seg.»

– Rakeb Erana

Krevjande verk å tilpassa til teater

Sjølv om Mesteren og Margarita er eit krevjande verk å tilpassa til teater, meistrar scenograf, kostyme- og lysdesignar Edward Lloyd Pierce å forvandla scenen og atmosfæren i salen til ei imponerande attgjeving av den som finst i romanen.

Magi og det mystiske er sentrale element i Mesteren og Margarita, og framsyninga er oppteken av å bevara denne essensen.

Saman med den rådgjevande tryllekunstnaren Roy Bjerke har produksjonen lykkast i å føre magien frå Mesteren og Margarita inn i røyndommen.

Produksjonsensemblet har fått til eit storarta stykke der alt ifrå scenedesign, lydbilete, kostyme og koreografi, til tryllekunst og lysteknikk flyt godt saman og skapar ei ugløymeleg attforteljing av Mesteren og Margarita.

«Ein vert trekt med på ei reise som strekkjer seg frå år 33 til 1930-talets Moskva, og endeleg, til samtids-Bergen.»

– Rakeb Erana

Ulike tidslinjer

Dessutan har framsyninga sin eigen identitet, sjølv om ho er ei attgjeving.

Mange av dei overnaturlege og magiske elementa er modernisert, og inkluderer originale scenar, rekvisittar, kostyme og replikkar for å tilnærma seg vår tid.

Dette er truleg det mest slåande aspektet av framsyninga – ein vert trekt med på ei reise som strekkjer seg frå år 33 til 1930-talets Moskva, og endeleg, til samtids-Bergen.

Magi opnar opp ei rekkje kreative mogelegheiter når ein skal gje att Mesteren og Margarita. Dette utnyttar framsyninga fullt ut, og brukar som eit verkemiddel for å inkludera publikum i røyndommen i stykket. Konsekvent fører dette til at framsyninga bryt den fjerde veggen.

Parallelt med dei to første tidslinjene i Mesteren og Margarita, er samtids-Bergen den tredje tidslinja.

Samtidig som djevelen og hans følgesveinar brukar humor og satire for å kritisera Moskva og byen sine innbyggjarar på 1930-talet, vender dei seg mot publikum og kritiserer bergensarar for deira dobbelmoral i same linje.

Ein kan oppleva kognitiv dissonans når ein høyrer latter frå bergensarar som ler og tar lett på kritikken retta mot dei. Dette forsterkar satirelementa i førestillinga, og fungerer som ei åtvaring om å vera medviten om sin dobbeltmoral.

Den Nasjonale Scene har sett opp ei spektakulær attforteljing av Mesteren og Margarita.

Kjærleg attgjeving

Boberg hadde ikkje berre lyst til å laga ei attforteljing, han ville gje nytt liv til romanen – dette lykkast han med.

Ein kan verkeleg kjenna at kvar person involvert i framsyninga har djup kjærleik for romanen, og vil skapa ei attgjeving som ærar hans arv.

«Mesteren og Margarita»

Den Nationale Scene/Festspillene i Bergen

Premiere: 23. mai 2024

Basert på Mesteren og Margarita av Mikhail Bulgakov

Azazello: Kjetil Møster
Woland: Fredrik Saroea
Mesteren: Herman Bernhoft
Margarita: Irene Waage
Korovjev: Eirik del Barco Soleglad
Ivan/Levi: Kristina Berg Jåtten
Pilatus/Stravinskij m.fl.: Svein Harry Schötter-Hauge
Jesus/Stjopa m.fl.: Knut Erik Engemoen
Berlio/Rimskij m.fl.: Tormod Løvold
Annusjka, Varenucha m.fl.: Katrine Dale
Behemot m.fl.: Kristi-Helene J. Engeberg
Hella m.fl.: Ida Klem

Azazello (vikar): Aksel Røed

Regissør: Simon K. Boberg
Scenograf, kostyme og lysdesignar: Edward Lloyd Pierce
Komponist: Fredrik Saroea
Musikarar: Stian Balducci, Kjetil Møster
Koreograf: Piero Issa
Rådgjevande tryllekunstnar: Roy Bjerke
Dramaturg: Kjersti Gulliksrud, Lillian Bikset
Språkvask: Demian Vitanza
Regiassistent: Margaryta Grynko

Inspisient: Kristine Nordby Simonsen / Sandra Olea Jakobsen
Lysmeister: Ida Charlotte Brønn / Kari-Ann Skårbø
Lysteknikar: Anne Elisabeth Bergendahl / Dag Tømmerbakke
Lydteknikar: Bjarte Våge / Rune Bjorøy
Sceneteknisk ansvarleg: Even Kråkenes
Rekvisitør: Espen Røen / Cathrine Hopstock
Maskør: Silje Benedicte Lie / Frida Rykkje
SFX-hovud: Mette Noodt
Kostymeansvarleg: Silje Teland Pedersen
Kostymeassistent og rekvisittmakar: Simen Mustvedt
Kostymeteknikar: Julie Jensen / Anja Marie Homestad Thorsen
Sufflør: Birte Valkyrje Rolland /Britney Elise Sudmann-Mack

Fleire saker
Havgudinna Mami Wata vernar mødrer og born, og speler mange roller i vest-afrikanske forteljingar. Ho er framstilt på ulike måtar, og i nokre, som denne, ber ho fleire slangar som glir rundt kroppen.
Essay

Å fortelje er å føre vidare

… og med kvar attforteljing vert mytar, viser og eventyr nye. I vår ghanesisk-britisk-norske familie har folkeeventyr vore ein måte å finne likskapane mellom dei ulike kulturane vi kjenner oss heime i.

Poet og forfattar Khaleda Froagh.
Poesi

Jeg drømte underlige drømmer

Poet og forfattar Khaleda Froagh er frå Kabul, og bur no på Nesodden. Her kan du høyre og lese diktet "Jeg drømte underlige drømmer", som ho skreiv i Noreg i 2023.

Det er omtrent her eg begynner å flire.
Melding

Naud lærer naken mann å måle

Eg får ei kløande kjensle av at nokon blir latterleggjort, men eg veit ikkje om det er målarane eller meg.